ประวัติอำเภอแม่ออน(อย่างย่อ)

[หรรษา]

หน่อนางไม้หาง บ่ป๊นแมงด้วง มาลาเครือดวง กื่นเก๊า

บ่ป๊นผึ้งต๋อม ดมดอมนั้นเล๊า หนูยังอยู่เฝ้า ครัวเฮือน
บ่ป๊นปี๋นี้ บ่มีแฉเฉือน คงมีแม่เฮือน ไว้อิงแนบใกล้
ยินดีมากเหลือ ออนเครือขุ่งได้ เตื์อนจี๊ตวยไป ม่อนนี้

จะขอทำต๋าม งามงามบ่ลี้ ดั่งกำก่อนกี้ เตือนมา
ขอบคุณเน้อครับ สำหรับกำจ๋า ป้อกล่าวเตือนมา หรรษาน้อมเกล้า.

[ล้อเลื่อน]

ป้อหนุ่มเนื้อหอม ป้อหลอมหล่อเบ้า คงพบรักเอา เข้าแล้ว

ยินดีตวยหนา จายรา่ร่างแคล้ว ได้พบดวงแก้ว แล้วกา
ขอถามซักหน้อย หนุ่มน้อยหรรษา ว่าใผไหนจา สบต๋านั่งจ้อง
หลังออกพรรษา ก้อยดาแต่งหย้อง วันดีวันดอง ของน้อย

ขอร่วมใส่ซอง ซักสองสามร้อย รอกิ๋นลาบก้อย งานบุญ
คนเมืองห้องค่าว ส่งข่าวเกื้อหนุน เชิญร่วมทำบุญ ไปกั๋นถ้วนหน้า

[หรรษา]

ล้อเลื่อนก็ดาย ยุจายม่อนข้า จะเอาเวลา ไหนนั้น

ไปหมั้นจีบหญิง เตียมคิงน้องจั๊น เวลามันสั้น ปันเร็ว
เรื่องแต่งงานนั้น บ่ใจ่แป๊บเดี๋ยว คงบ่รวดเร็ว ดั่งกำลุงต้าน
อาจเป๋นสองปี๋ สามปี๋บ่หย้าน เหลือแหมเมินนาน ใคว่ครบ

วันนั้นมาเถิง ก่อยเติงน้อมนบ เจิญครบแขกห้อง ค่าวซอ
เวลาเดี๋ยวนี้ สร้างต๋นก่อนหนอ ขอมิตรค่าวซอ อดรอแหมหน้อย.

[เครือออน]

หรรษาเปิ้นหวัง กำลังเลี้ยงต้อย สาวหน้อยแอวลอย มัธยะ

อายุสิบปล๋าย ใผใผก็ทะ ว่าล่ะอ่อนหน้อย เกินไป
รอหื้อเข้าพ้น วันเด็กอ่อนใส อายุเข้าวัย ย่างใกล้สิบเก้า
ค่อยแต่งนา หรรษาบ่าวเถ้า ย่างเข้าเบญจา เพสแล้ว

มัวผ่อสาวสาว หน้าขาวบ้องแบ๊ว แล้วตั๋วเก่าเถ้า เลยการ
ระวังจักตุ๊กข์ เลี้ยงลูกคราวหลาน ล่นโตยบ่ตัน เพราะพ่อมันเถ้า.

[ล้อเลื่อน]

โอ้โอละหนา หรรษาน้องเน้า จุ๊สาววัยเยาว์ จ้ำแบ๊ะ

ปลี๋กล้วยปล๋ายผอม จะหอมดอกแซ๊ะ ผลิบานบนต้น ไม้ตึง
ดอกบานกลีบซ้อน ภมรคอยหึง หรรษาจะดึง มาดอมหื้อได้
ถ้ายื้อบ่เติง เนิ้งปล๋ายบ่ไกล้ จะปีนขึ้นไป ได้ก๊ะ

กลั๋วแต่สังขาร ของน้องหรรษ์น่ะ หน้าจะมึดหั้น เป๋นลม
ต้นไม้ใกล้ล้ม สมบ่มิสม เฒ่าเกี๊ยวเห็ดลม เหงือกปองเหงือกโหย้น

[เครือออน]

รอไปยะหยัง ของหล้างบ่ป้น เกิดมาเป๋นคน นั้นไซร้

ต้องมีคู่สอง คู่ครองเอาไว้ อยู่เดียวบ่ได้ ต้องมี
หรรษาหลานไท้ อย่าได้ถอยหนี แต่งเต๊อะตึงดี รีรอบ่ได้
แต่งเจ๊ากินแฮง ลูกแปงในไส้ แต่งขวายเกินไป เป๋นตุ๊กข์

เลี้ยงลูกคราวหลาน หันท่าบ่ลุก ความสุขจักเหี้ยน หายไป
แต่งกั๋นเจ๊าเจ๊า เอาลูกหลายหลาย เฮาเถ้าแก่ไป ลูกหลายเลี้ยงกุ้ม.

[หรรษา]

เบี้ยเงินทรัพย์สินธุ์ หากิ๋นเตื่อมตุ้ม เลี้ยงตั๋วงุมงุม บ่แป๊

จะเอาเงินไหน ไปแอ้ขะแม้ ดักยิงไก่แจ้ มาครอง
เอาตั๋วบ่ป๊น ใคร่ได้แถมสอง เรื่องแต่งคู่ครอง ก่อยปรองวันหน้า
ฐานะหวั่นไหว เปียดเปียงขี้ข้า จะขอน้องยา นาฎไท้

ย้อนจายมันจ๋น เรรนนั้นไซร้ ต้องหาใส่ไส้ คืนวัน
สร้างต๋นฐานะ เก็บฮอมอ่อมกั๋น มีเงินหมื่นปัน ก่อยผันแต่งหย้อง.

[เครือออน]

ฮักกั๋นแปงกั๋น เงินนั้นบ่ต้อง มาเป๋นคู่ครอง กั๋นเต๊อะ

มาอยู่ฮ่วมคิง มาอิงเติกเมอะ ก่อนเต๊อะแต่งได้ ปายลูน
อยู่กั๋นก่อนครับ สนับสนุน วันหน้าปายลูน ทำบุญแต่งได้
มาฮ่วมจายคา ฮิหาไจ้ไจ้ อยู่กั๋นเมินไป มีทรัพย์

ค่อยจัดแต่งก๋าร แต่งงานน่อครับ รับรองแขกได้ ม่วนงัน
อยู่กั๋นก่อนเต๊อะ เจื้อเต๊อะเจ้าหรรษ์ ไปจวนแม่มัน วันนี้หื้อได้.

[หรรษา]

เอาลูกเปิ่นมา อดลำบากไส้ จะเยี๊ยะจาใด เล่าครับ

ป้อแม่ญิงสาว สะหาวเป๋นปั้บ แจ้งตำรวจยับ หลานจาย
โทษฐานตี่เยี๊ยะ ลูกสาวเสียหาย ม่อนน้อยคำจาย ก็อายจาวบ้าน
ฐานะบ่แข็ง บ่อาจต่อต้าน สร้างความสำฮาน ฟูมฟัก

เสือเถ้าสองขา นั้นนาดุนัก กลั๋วจักถูกต้อง คดี
สร้างต๋นก่อนครับ ป้อเจ้ากลิ่นสี หากบุญบ่มี ต๋ายเอาดาบหน้า.

[ล้อเลื่อน]

ก็ดีแล้วหนา หรรษาน้องข้า สร้างตั๋วขึ้นมา ก่อนครับ

เสือเถ้าสองขา ตั้งท่าจะงับ หากลูกสาวเถ้า ลำเค็ญ
เถ้าบ่สนุก เมื่อลูกตุ๊กเข็ญ มัวนั่งใจ๋เย็น เป๋นไปบ่ได้
คู่ผัวตั๋วเมีย บ้านเหนือบ้านใต้ หันตั๋วอย่างมา ป่ะเล๊อะ

ป้อจายแม่ญิง หวังอิงเติกเม๊อะ บอกฮักเข้าใส้ เข้าพุง
ตื่นมาต๋อนเจ๊า บ่มีข้าวหูง ความฮักในพุง ฤาจะจ้วยได้

[หรรษา]

ฐานะตุ๊กเข็ญ จ่างเป๋นฮ้อนไหม้ ล้ำบากทรวงใน กีดกั้บ

ฐานะห้องหอ ต้องรอก่อนครับ สินทรัพย์บาทใต้ วิดมือ
บ่กล้าเสี่ยงครับ ป้อแม่เปิ่นถือ แหมอย่างหนึ่งคือ กลั๋วอายจาวบ้าน
กลั๋วโดนติเตี๋ยน นินตาเล่าต้าน ปวดหัวรำคาญ แหมเมาะ

ขอสร้างหน้าก๋าร ฮอมเก็บหาเป๊าะ ก่อยเซาะเตื่อมตุ้ม ฐานา
กันว่าพร้อมแล้ว หน้าเฮือนแน่นหนา ก่อยแต่งภรรษา เมื่อใดก็ได้.

[ละอ่อนแม่ออน]

อ่านค่าว...ใค่เขียนเป๋นพ้องเจ้า
อ่านประวัติแม่ออนแล้วทำฮือกึดถึงชีวิตในวัยเด็ก...พื้นดินนี้อย่างอุดมสมบุรณ์อยู่ทั้งป่าเขา แม่น้ำ และวัฒนธรรม ..บ่เีดี่ยวนี้
ป่าไม้ก็ถูกทำลายไปซาดนัก ..ทำฮือแม่น้ำเลน แม่น้ำออนแห้งไปหมด....

และตะก่อนก็สงสัยเป็นจะไดคนในตำบลจึงสำเนียงอู้บ่เมืองกั๋น...ได้อ่านประวัติล้านนา.. หริภูญชัย ทำให้ฮู้ถึงการอพยพของชนเผ่ามาตั้งถิ่นฐานที่ลุ่มแม่น้ำออน มีทั้งไทยโยนก ไทยยวน ไทยเขิน ไทยลิ้อ ไทยยอง มีกระเหรี่ยง ไทยใหญ่และต่องสู้....เป็นกลุ่มชนที่รักสงบ วัฒนธรรมที่ดีงาม มีความเป็นอยู่ตี่เกื้อกูลกัน....

.วันนี้ชุมชนแม่ออนยังเป็นชุมชนบ้านที่อย่างบ่เปลี่ยนแปลงเต้าใด....ผู้เขียนเองปัจจุบันได้ย้ายไปอยู่ต่างอำเภอ....แต่คิดว่าสักวันจะปิ๊กไปอยุ่แม่ออนทำเศรษฐกิจพอเพียงและปลูกพืขสมุนไพร ..จะขอร่วมกับป้อแม่ปี้น้องช่วยกันฟื้นพื้นป่าแม่ออน และคงไว้ด้วยวัฒนธรรมติ๋ดีงามแหมครั้ง...ผู้เขียน เขียนค่าวบ่เป่น ..ขอเขียนเป็นกลอนก็แล้วกัน


งามขุนเขา

ลอยละ ล่อง..ละอองไอ..แห่งหมอกขาว
ทอดทิวยาว.โอบเขาให้แลเห็น
แดดยามเช้า เย้าหยอก..ไอหมอกเย็น
ลอยสูงเด่น สู่อ้อมฟ้า..ละเขาไป

งามขุนเขา แลตระหง่าน..สูงเทียมฟ้า
ดงพนา เขียวชอุ่ม พุ่มไสว
สรรพสิ่งพิง อาศัย.ใต้เงาไพร
ภูดอยโอบล้อมไว้ อิ่มอุ่นนาน

ดอกไม้ป่าผลิ แย้ม..แต้มหุบเขา
ภู่ผึ้งบินเคลียเคล้า..ดูดความหวาน
ผีเสื้อน้อยบิน ว่อน..เต็มพื้นลาน
เย็นชุ่มฉ่ำสายธาร…ไหลระริน

เพลงขุนเขาดัง แว่ว ทุกเช้าค่ำ
บทลำนำ คำใจป่า จินตศิลป์
ธรรมชาติขับขาน ได้ยลยิน
พร่าง พรมทั่วแดนถิ่น อิ่มสุขเฮย.

อ้อมกอดเขา..ใต้เงาฟ้า

สูงตระหง่าน อ้อมโอบ เป็นแนวสัน
ทั้งคืนวัน ยืนหยัดป้อง ไม่หนีสูญ
มวลหมู่ไม้ เป็นเงาครึ้ม ป่าสมบูรณ์
สุขเกื้อกูล ร่วมเสพ ในเงาไพร

เสียงน้ำตก กระซ่านเซน เป็นชั้นสวย
หอมระรวย ดอกไม้ป่า งามสดใส
สกุณา ประสานก้อง กังวาลไกล
ชุ่มฉ่ำใจ ธารน้ำไหล ยะเยือกเย็น

แสงแดดอ่อน ทอผ่าน พุ่มดงไม้
สายลมไหว พัดพลิ้ว ละลิ่วเห็น
เหล่าก่อหญ้า อ้อล้อ ละลู่เอน
งามยามเย็น เพลินใจเสพ ละเลื่อนลอย

แมลงปอ วาดลีลา ถลาว่อน
ผีเสื้อร่อน เต็มพงหญ้าไม่หนีถอย
ไอหมอกขาว ลอยเคลียเคล้า เย้ายอดดอย
เมฆน้อยน้อย ทอเป็นริ้ว ห่มไพรวัลย์

อ้อมกอดเขา ใต้เงาฟ้า ให้ไออุ่น
ช่วยค้ำจุน สรรพสิ่ง ดั่งเสกสรร
นานาสัตว์ พฤกษชาติ สุขร่วมกัน
ทุกคืนวัน ก่อเอื้อ มิตรไมตรี

อ้อมกอดเขา ใต้เงาฟ้า ช่วยพิทักษ์
คอยปกปักษ์ ความสุมบูรณ์ ในวิถี
สร้างเสริมสุข โลกคลายร้อน อากาศดี
ใช่ป่านี้ รักษ์ไว้ เพื่อ..เพียงใคร?

[เครือออน]

แม่ออนลำน้ำ มากล้ำปัญหา เหือดแห้งธารา มัจฉาหายจ้อย
แม่ใหญ่คงคา เหลือดาเหมืองหน้อย ดินหินจากดอย ถมทับ

รุกล้ำฝั่งฝา เหลือคณานับ ห่อนจับห่อนแจ้ง ปล่อยไป
ไมยราบยักษ์ หญ้าไม้ตังหลาย ออกซอนกั๋นไป เต๋มในลำห้วย
แม่ออนชื่อเมือง รุ่งเรืองบ่ส้วย ก่อนฮ้องเมืองรวย แถมซ้ำ

บัดนี้สมัย ยากไร้กั๋นล้ำ ทุกข์ไปจุ้ก้ำ จุ้ปาย
วอนพระทั่วท้วน มวลเทพตังหลาย ฮักษาคนใน แม่ออนเมืองกว้าง.

[หรรษา]

ขอหื้อสมใจ๋ มโนนัยอ้าง สมใจ๋ตี่วาง วาดไว้

ขอมวลรุกขา เตปาป่าไม้ ฮักษาร่มใต้ ใบบาง
แม่ออนถิ่นนั้น อย่าหื้อหายจ๋าง แนวสองข้างตาง ต้นไม้ใบหญ้า
แสนจักรวาล เตปาโลกหล้า วอนขอจ่วยนา อยู่ก๊ำ

ฮักษาป่าเขา ลำเนาแหล่งน้ำ เถื่อนถ้ำป่ากว้าง แม่ออน
สมดั่งกำมัก เครือออนอย่าถอน เป๋นคนแม่ออน ถิ่นนั้นเมืองแก้ว.

[เครือออน]

ยินดีหรรษา มาจ๋าเจื้อยแจ้ว วอนเทพทั่วแนว เทศท้อง

หื้อไท้ตังหลาย มายายมาป๊อง มาจ้วยปกป้อง แม่ออน
คงดินน้ำไว้ ป่าไม้สิงขร แม่ออนเมืองออน ขจรแผ่กว้าง
ดอยถ้ำคูหา พระธาตุผาตั้ง น้ำพุฮ้อนดัง ทั่วทิศ

โคนมสถาน วันหลายหมื่นลิตร เชิญมิตรต่างบ้าน แอ่วยล
แยกดอนจั่นนั้น ไปวันออกหน ถนนซีเมนต์ สองเลนใหญ่กว้าง.

[หรรษา]

คนโลภหากิ๋น เมาวินสล้าง เขาจ่างถางตาง ป่าไม้

โค่นทำลายเผา ลำเนานั้นไซ้ ตัดไม้ป่าห้อง ดงรี
เอาซุกซ่อนไว้ หลายเดือนเป๋นปี๋ ขายเลี้ยงอินทรีย์ อย่างบ่ถูกต้อง
วอนต่านตังหลาย จ่วยกั๋นปกป้อง จากผู้หมายปอง ป่าน้ำ

หากหันเหตุก๋าร ตัดไม้โค่นซ้ำ เบาะแสรีบแจ้ง เร็วปัน
รีบโทรศัพท์ แจ้งหื้อทราบกั๋น กรมป่าไม้พลัน สายด่วนเนอเจ้า

โทร.1362, 1310

[เครือออน]

ป่าไม้ครือกั๋น โบราณแบบเบ้า เปิ้นปากั๋นเอา มาใจ๊

บ่ขึ้นบ่ขาย ฮักษาป่าไว้ เอาไม้แปล๋งบ้าน แปล๋งเมือง
ในป่ามีไม้ น้ำบ่ไร้เหมือง บ้านจักรุ่งเรือง เมืองจักรุ่งแจ้ง
แม่ออนเหมือนกั๋น ตึงวันใช่แกล้ง มีพ่องเรื่องแมง มอดไม้

ดีว่าหมู่เฮา อักษาเอาไว้ จึงมีป่าได้ ฮ่มเย็น
ป๋างจ๋ำปีนั้น ตึงวันบ่เข็ญ ลำห้วยใสเย็น เห็นปล๋าแหวกหว้าย.

[หรรษา]

อันป๋างจ๋ำปี นั้นนาป้ออ้าย ตี่ไขบรรยาย บนนี้

ว่าบ่ขีเข็ญ ร่มเย็นกล่าวจี๊ ปลาใสแหวกหว้าย ในธาร
ป่าไม้บ่แล้ง ลำห้วยอาจหาญ แสนตี่สำราญ ป้อว่าจะอั้น
หรรษาน้อยหลาน ใคร่ฮู้เต๋มขั้น ป๋างจ๋ำปี๋อัน ว่านั้น

ยังบ่เกยไป เนอนายป้อจั๊น สถานตี่หั้น ตางใด
ป๋างจ๋ำปี๋นั้น ขอป้อบอกไข เป๋นอำเภอใด อยู่ไหนกาเจ้า?

[เครือออน]

ป๋างจ๋ำปี๋ มีดีแบบเบ้า ตางห้วยภูเลา ป่าไม้

มีห้วยละหาน ลำธารฮ่องไคร้ ปล๋าหลวงแหวกหว้าย ในธาร
และมีบ้านพัก พำนักสถาน ศึกษาดูงาน บ้านในป่ากว้าง
อำเภอแม่ออน อุดรเบื้องข้าง เมืองจ๊างระมิง พิงคะ

หากหลานหรรษา จักทัศนะ ตั๋วข้าช่วยได้ นำตาง
ส่งถึงสำนัก ที่พักบ้านป๋าง จ๋ำปี๋ระวาง กริ้งกร้างมาได้.

[หรรษา]

สนใจ๋แต๊หนา รุกขาป่าใต้ ทัศนะไป แอ่วพัก

ตี่ดอยจ๋ำปี๋ อรัญสำนัก สักพักก่อยผ้าย ไปเยือน
แต่ว่าเดี๋ยวนี้ บ่แชเฉลือน เผื่อว่าไปเยือน แม่ออนถิ่นหั้น
เบอร์โทรป้อหนาน เจ้าหลานดอกฝั้น ใคร่ได้ยืนยัน แต๊นั้น

เผื่อโทรปรึกษา นานาหลากจั๊น เรื่องซอค่าวสั้น ซอใย
เรื่องจักไปพัก บ้านป่าตี่ไข ป้อว่าจะใด ม่อนขอเบอร์เอิ้น.

[เครือออน]

เป๋นปริศนา มาผัดตะเหวิ้น เลขเอิ้นออนนอ ขอจี๊

สองตั๋วต้นหน คนไทยเฮานี้ ฮู้กั๋นแถ่งจี้ ทั่วไป
เลขมงคลนั้น ถัดมาต๋ามหมาย มรรคมีองค์ใด ไตรรัตน์ศีลห้า
ศีลแปดโตยหนุน แต่ศูนย์อยู่หน้า จิตเป๋นหนึ่งนา ฉะซ้อน

โทรเน่อโทรโทร ฮัลโหลตอบย้อน ยินดีฮับต้อน ยลยิน
มีน้ำพุฮ้อน เมืองออนถ้ำหิน ถิ่นนมโคไทย ไหว้ธาตุผาตั้ง.

[ล้อเลื่อน]

เบอร์ปริศนา คนหัวปล๋ากั้ง อย่างลุงนี้ยัง มึดตื้บ

ปริศนาธรรม ในถ้ำหลีบลื๊บ แก่ะออกมาได้ หน้อยเดียว
ลายแทงเบอร์นี้ ปี้ยังเฉลียว หรรษาคนเดียว คงพอแก้ได้
มาเต๊อะหรรษา ข้ดมาใกล้ๆ เอาไว้โทรไป อิ้นตั๊ก

ไปเยือนเครือออน ขอหมอนนอนพัก ไปแอ่วผาตั้ง ถ้ำงาม
ป่าห้วยฮ่องไคร้ ทั่วไทยไถ่ถาม โลกเลื่องลือนาม ผู้คนขานสู้

[เครือออน]

แม่ออนนั้นหนอ บ่ใช่ขี้อู้ ลือเรื่องเฟื่องฟู แต๊ตั๊ก

เพราะอยู่ไกล๋เมือง เจียงใหม่บ่นัก สักซาวกว่าอั้น กิโล
สนามบินนั้น ผ่านดอนจั่นโข สามสิบกิโล โทเวย์หล้องหล้อง
บ่มีโฮงงาน สารพิษเกี่ยวข้อง เป๋นต๊องโต้งนา ป่าไม้

ศูนย์เฮียนฮู้โตย ใกล้ห้วยฮ่องไคร้ น้ำพุฮ้อนได้ แวะมา
ถ้ำเมืองออนนั้น ถ้ำธาตุนมผา แล้วแวะออกมา พระธาตุผาตั้ง
เลยไปศูนย์นม แวะชมฮอดจั้ง ผาตั้งโฮงงาน นมครับ

มาแอ่วเนอศรี ยินดีต้อนฮับ สำหรับค่าวสร้อย เมธี
ขอน้อมฮับไว้ น้ำใจ๋ไมถี ขอสวัสดี ตะอี้ก่อนเจ้า.

[หรรษา]

เบอนร์ปริศนา นั้นกาปวดเกล้า แกะแล้วขัดเกลา ยากนัก

ได้บ่ากี่ตั๋ว เนอเจ้าตี่ฮัก ยากจักสืบถ้อย ร้อยความ
สมองม่อนไท้ บ่เหลี้ยมดั่งหนาม บ่อาจแกะความ ยังค่าวป้อเจ้า
ใบ้หื้อพ่องหนอ เครือออนหน่อเหน้า ออกเป๋นสำเนา บอกไว้

เล็กน้อยยังดี เป๋นศรีแก่นไท้ บอกใบ้ก็ได้ เลขดี
ม่อนลองแกะแล้ว ใจ๋แป้วหมองศรี อ่านสองสามตี มีเลขดั่งอี้.

08835081..

[เครือออน]

เรียงถูกแล้วหนา หรรษาแถ่งจี้ ถ้วนสามเลขดี ไทยนั้น

ฉะอยู่ตังปล๋าย หมายสวรรค์จั๊น กามาพจรอั้น เตวา
สองตั๋วเท่านั้น เนอหลานหรรษา ปิ๊จารณา กึ๊ดหาไจ้ไจ้
แล้วลองกดโทร อัลโหลก็ได้ ฤๅเรียงไว้ใน ตั๊ดนี้

เครือออนป้อจาย แง้มไขบอกจี๊ เบอร์โทรเป๋นอี้ เนอนาย
เรียงได้ถูกล้วน แต่ถ้วนสามหาย ถ้วนสิบตกไป ใส่แล้วโทรเอิ้น.